Plac Karin Stanek 1, 41-902 Bytom
T: 32/ 389 31 09, E: sekretariat@becek.pl

Historia

HISTORIA BUDYNKU BYTOMSKIEGO CENTRUM KULTURY

Siedzibą Bytomskiego Centrum Kultury jest mieszczący się przy Pl. Karin Stanek 1 w Bytomiu (dawny adres: ul. Żeromskiego 27) budynek – miejsce, w którym od 1861 roku znajdował się gmach Bractwa Strzeleckiego  (Schützenhaus).


BRACTWO STRZELECKIE i PIERWSZY BUDYNEK


Trudno ustalić od kiedy w Bytomiu strzelectwo funkcjonowało w formie  zorganizowanej. Wiemy, że już w XVI  wieku na terenie miasta  istniało bractwo strzeleckie. Od 1728 roku mamy pisemne przekazy dotyczące tej organizacji bytomskiej. Ówczesny właściciel miasta Carl Joseph Henckel von Donnersmarck reaktywował  konkurs  o tytuł króla bractwa strzeleckiego. Pierwszym po reaktywacji konkursu królem został okrzyknięty inicjator wydarzenia czyli Henckel von Donnersmarck.  W 1808 roku zlikwidowano strzelnicę, na której do tej pory odbywały się konkursy. W celu wybudowania nowej siedziby i strzelnicy bractwo sprzedało posiadane srebrne insygnia (ryngrafy) fundowane każdorazowo przez wybranego króla bractwa strzeleckiego. Za pozyskane w ten sposób pieniądze powstała nowa siedziba bractwa przy obecnej ulicy Podgórnej, a uroczyste otwarcie domu miało miejsce  10 września 1809 roku.  Ówczesny mundur członka towarzystwa strzeleckiego w Bytomiu  składał się z szaro-zielonej kurtki myśliwskiej z zielonym kołnierzem, na którym po obu stronach umieszczony był pozłacany liść dębu. W górnej części lewego rękawa przymocowany był ciemnozielony owal z wyszytymi liśćmi dębu, koroną i datą wznowienia zawodów strzeleckich. Kolejnymi elementami stroju były czarne spodnie i biała koszula ze stójkowym kołnierzem z wygiętymi rogami. Strój strzelca uzupełniał szaro-zielony kapelusz (wykonany z miękkiego materiału, ozdobiony kępą sierści  z grzbietu kozicy), białe rękawiczki oraz myśliwski nóż. W roku 1849 powstała organizacja pod nazwą Górnośląski Związek Strzelecki, która skupiała 9 lokalnych stowarzyszeń, w tym również i Bractwo Strzeleckie z Bytomia.

 

 


Członkowie bytomskiego bractwa strzeleckiego byli lojalnymi poddanymi króla pruskiego i wielokrotnie to udowadniali. W czasie Wiosny Ludów patrolowali miasto a w trakcie rozruchów potrafili również pacyfikować niezadowolonych mieszkańców Bytomia i najbliższej  okolicy. Za przywiązanie do monarchii Fryderyk Wilhelm IV odznaczył bractwo. W ciągu kolejnych lat organizacja stała się bardzo popularna wśród mieszkańców naszego miasta, tak iż jej członkowie musieli pomyśleć o nowej siedzibie. W tym celu zwrócono się do Hugo Henckel von Donnersmarcka z prośbą o wsparcie. Hrabia przekazał część terenów  Guretzko Dominialfelder (dzisiaj teren pomiędzy ulicą Żeromskiego a placem Wojska Polskiego), gdzie w 1861 roku wybudowano nowy jednokondygnacyjny dom strzelecki. Siedziba bractwa, (gmach zbudowany przy obecnej ulicy Lenartowicza – w miejscu  dzisiejszego budynku Bytomskiego Centrum Kultury), stylizowana została na wzór kolonialnego domu z ażurowym gankiem oraz centralnie umieszczonymi szerokimi schodami, posiadała prostokątną wieżę, na której szczycie znajdował się taras widokowy. Tereny wokół domu przysposobiono na park. W 1876 roku dokonano przebudowy i pozyskano więcej terenu wokół budynku  jak też samej strzelnicy  (teren obecnej Szkoły Podstawowej nr 46).  Wraz z szybkim wzrostem przyjęć nowych członków do bractwa budynek okazał się znów za mały.

 

SCHüTZENHAUS –- powstanie i historia gmachu  1911 - 1945


W roku 1907 podjęto decyzję o przebudowie domu strzeleckiego. 14 kwietnia 1911 roku podjęto decyzję o  realizacji projektu nowego domu. W 1912 r. w miejscu starego gmachu wzniesiono nowy według projektu  Eugena  Waltera – był to masywny, dwupiętrowy budynek, o wysokim spadzistym dachu, z arkadowymi podcieniami oraz charakterystyczną walcowatą wieżą, zwieńczoną stożkowatą kopułą. Zwarta budowla o ciężkich proporcjach zyskiwała dzięki tym elementom lekkości i elegancji, była jednocześnie funkcjonalna i stylowa. Projekt ów był wspierany do tego stopnia, że hala strzelecka została oddana do użytku w listopadzie 1911 r., a dom strzelecki wraz   z kompleksem parkowym mogły być użytkowane od sierpnia 1912 r.  Eugen Walter  był znanym bytomskim architektem,  projektował  lub przerabiał autorsko kamienice  w mieście (m.in. przy dzisiejszych ulicach Batorego 13, Chrobrego 26, Jainty 24, Mickiewicza 8, 13, 16 i 23, Orląt Lwowskich 10 i 13, Piastów Bytomskich 6, Powstańców Warszawskich 24, Prusa 16,  19, 32, Rycerskiej  11). 


W trakcie I wojny światowej budynek organizacji był wykorzystywany jako szpital polowy, a w okresie plebiscytu żołnierze angielscy mieli zorganizowane kasyno oficerskie w budynku strzelnicy. 


W 1922 roku budynek powrócił do bractwa  i znów używany był jako dom strzelecki. W latach 1922-1939 Bractwo  Strzeleckie (Schützengilde) w Bytomiu przeżywało tzw. „złoty wiek”. 18 maja 1922r. w parku znajdującym się na terenie należącym do nich  nastąpiło uroczyste odsłonięcie obelisku ku pamięci poległych w I wojnie światowej członków Bractwa Strzeleckiego (dziś po renowacji jest to pomnik bytomskich organizacji strzeleckich – Bractwa Kurkowego Grodu Bytomskiego, kontynuatorów tradycji braci strzeleckiej). Bytomski konkurs strzelecki przekształcił się z czasem  w festyn dla społeczności  lokalnej i nadal był na bardzo wysokim poziomie, wywierał również duże wrażenie na osobach ze Śląska. W 1925 roku Bractwo strzeleckie liczyło 300 członków, w tym  3 honorowych. 


W okresie trwania  II wojny światowej, budynek ponownie zmienił właściciela. Zadomowiło się w nim wojsko i mieściły się warsztaty, w których naprawiano mundury wojskowe. Zakłady krawieckie działały  na potrzeby armii. Po 1945 roku znacznie przebudowano otoczenie dawnej siedziby bractwa – od strony ulicy część ogrodu przeznaczono na potrzeby przedszkola, sama siedziba stała się ostatecznie domem kultury, część terenu po wyburzeniu hali strzeleckiej zajęła szkoła podstawowa,    a na torach strzeleckich wybudowano wieżowce.  


MIEJSKI DOM KULTURY  1946-1970


Po  zakończeniu wojny  budynek przez jakiś czas był opuszczony i  niezagospodarowany, ale szybko zaczął w nim działać Miejski Dom Kultury. 1 kwietnia 1948 r. Zarząd miasta Bytomia przejął gmach, jednakże jego działalność była znikoma, m.in. ze względu na brak należytego wyposażenia. 15 czerwca 1953 r. gmach przekazano Zarządowi Głównemu Związku Zawodowego Górników i nosił on nazwę Dom Kultury Związku Zawodowego Górników (ZZG). Opiekę nad budynkiem przejęła kopalnia „Bytom”, a następnie kopalnia „Dymitrow”. Wtedy miejsce to nazywało się  Zakładowym Domem Kultury kopalni „Dymitrow”. Jesienią 1958 r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Bytomiu odebrało Dom Kultury kopalni i nadało mu ponownie nazwę Miejski Dom Kultury. 


W 1960 r. odnowiono wnętrza budynku. Uroczyste otwarcie miało miejsce 20 listopada 1960 r.  Mieszkańcy Bytomia w czynie społecznym odmalowali salę widowiskową, hole oraz pozostałe pomieszczenia użytkowe. Kierownikiem MDK w latach 1960-1964 był śląski poeta Stanisław Horak. W tym czasie dom kultury przeżywał lata świetności . Miał tutaj siedzibę m.in. teatr lalek, prężnie działały sekcje malarskie i amatorskiej fotografii. Swoje spotkania mieli filateliści, modelarze.  W budynku odbywały się także pokazy mody. W 1962 roku MDK posiadał 12 zespołów artystycznych, prowadził wiele kółek zainteresowań, w których skupiał ok. 1800 uczestników. W roku 1968 nie mieścił już wszystkich aktywności, dlatego podjęto decyzję i rozpoczęto przebudowę Miejskiego Domu Kultury. 

 


 WIZJA LAT 70. I 80.


Koszt ogromnego w tamtych czasach remontu sięgnął 12 milionów złotych, a właścicielem budynku i miejsca została kopalnia „Rozbark”. Po 6 latach w 1974 roku otwarto instytucję po gruntownej przebudowie. Zlikwidowano arkady, spadzisty dach, kopułę pokrywającą wieżę, a także zamurowano wieżowe okna. Na wysokości pierwszego piętra dobudowano od frontu wypukłą przeszkoloną galerię, z boku budynek rozbudowano o niską przybudówkę z podjazdem. W wyniku zmian gmach stracił swój dotychczasowy charakter i spójną linię, a stał się bryłą złożoną z przypadkowych elementów architektonicznych. Przebudowę wykonali górnicy z kopalni „Rozbark” w czynie społecznym.  Sala liczyła w tym czasie 600 miejsc siedzących. Na uroczystości otwarcia obecny był Zdzisław Grudzień –  I sekretarz Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.  Dyrektorem placówki był wówczas Jerzy Jaworek.   

                                                                                         
Budynek od początku tętnił życiem. Odbywały się w nim spektakle teatralne oraz koncerty. Na sali wystawowej prezentowane były ekspozycje fotograficzne i malarskie. 11 kwietnia 1978 r. MDK decyzją wojewody wszedł w skład rejonowych pracowni koordynujących prace pobliskich ośrodków kultury. Był siedzibą dla rejonu nr 5  w skład którego wchodziły placówki kulturalne z Rudy Śląskiej, Tarnowskich Gór, Siemianowic Śląskich, Piekar Śląskich oraz Świerklańca. W województwie katowickim wytypowano wówczas  9 takich ośrodków. Ponadto w tym czasie rozpoczął się  kolejny remont. Zamontowano nowe oświetlenie na widowni, zmieniono również wystrój holi – usunięto lustra, a na ścianach pojawiły się malowidła i płaskorzeźby. W 1980 r. w siedzibie MDK  zadomowił się między innymi  Zespól Harcerski „Drużyna” i miał siedzibę chór „Halka”. W latach osiemdziesiątych w budynku tym miały także swoje siedziby różne  firmy usługowe.  Na scenie regularnie występowała Operetka Śląska z Gliwic, realizowano najróżniejsze koncerty, występy estrady wokalno-muzyczne, działał klub filmowy, liczne  sekcje amatorskie, zespoły profesjonalne, realizowano imprezy o charakterze społeczno-politycznym, wszelkie rocznice państwowe, święta, dni miasta. W Bytomiu ożywiły się także w tym okresie występy teatralne, zapraszano zespoły z całej Polski, gościły w MDK  m.in.  Teatry Komedia i  Kwadrat z Warszawy, Teatr Współczesny  z Wrocławia, Teatr Nowy z Łodzi. Często występowały zespoły muzyczne reprezentujące nurt nazywany wówczas Muzyką Młodej Generacji, co oznaczało najczęściej po prostu bluesa lub rocka.


DWIE INSTYTUCJE W JEDNYM BUDYNKU  ŚTT – BCK 


W 1991 r. dyrektorem Miejskiego Domu Kultury został Jacek Łumiński, pod którego kierunkiem powstał Śląski Teatr Tańca. 25 października tego samego roku rozpoczęła organizacyjnie swoją działalność w Bytomiu Galeria Kronika i Centrum Sztuki, których dyrektorami zostali Tomasz Janikowski i Leonard Jaszczuk. W 1992 r. instytucja pn. Miejski Dom Kultury zakończyła działalność, a w siedzibie budynku zadomowił się Śląski Teatr Tańca - realizował spektakle własne oraz prowadził różnego rodzaju działania warsztatowe  i impresaryjne. Uchwałą Rady Miejskiej w Bytomiu nr  XXIX/232/92 z dnia 28 stycznia 1992 r. formalnie powołana  została nowa instytucja kultury działająca już pod nazwą Centrum Sztuki. 28 maja 1998 r. uchwałą  nr XIX/82/98 zmieniono jej kształt organizacyjny, włączając ją  -  jak napisano do Bytomskiego Centrum Kultury jako filię (Centrum Sztuki    Galeria „Kronika” funkcjonowało więc nadal  od samego początku pod adresem Rynek 26, jednak utraciło swój samodzielny status, instytucji o nowym brzmieniu;   nadano równocześnie  statut – uchwała nr  XIX/84/98 ). Kolejną uchwałą Rady Miejskiej nr XX/367/2000  z dnia 30 marca 2000 roku  utworzono samorządową gminną instytucję kultury  o charakterze publicznym pn. Bytomskie Centrum Kultury (z siedzibą w dawnym MDK), której nadano statut (uchwała Rady Miejskiej nr XX/369/00) .  28 grudnia 2011 roku adres Beceku zmienił się z ul. Żeromskiego 27 na Pl. Karin Stanek 1. W roku 2013 na placu pojawiła się także rzeźba plenerowa upamiętniająca artystkę. Gmach Beceku był wtedy równocześnie siedzibą dwóch instytucji: Bytomskiego Centrum Kultury  i Śląskiego Teatru Tańca. Taki stan rzeczy utrzymał się w roku 2013 tj. do momentu likwidacji Śląskiego Teatru Tańca. Powołana w jego miejsce nowa instytucja artystyczna Bytomski Teatr Tańca i Ruchu Rozbark otrzymał siedzibę w budynku  dawnej Cechowni KWK Rozbark przy ul. Kilara 29, natomiast Bytomskie Centrum Kultury samodzielnie rozpoczęło gospodarowanie obiektem przy Pl. Karin Stanek. 


Bytomskie Centrum Kultury na przełomie 2008 i 2009 r. powierzyło gliwickiej pracowni  architektonicznej AnArchiGroup przygotowanie,  projekt modernizacji i rozbudowy budynku, który przewidywał m.in. nadbudowę dodatkowego piętra, budowę windy dla osób niepełnosprawnych  w baszcie, powstanie garaży, modernizację wyposażenia technicznego, zmianę elewacji, przekształcenie baszty w taras widokowy, przeznaczenie wnętrz na wystawy. Projekt ten ze względów  finansowych nie został zrealizowany w pierwotnej wersji. Przyjęto znacznie oszczędniejszą koncepcję, a prace postanowiono podzielić na etapy. Przede wszystkim w dwóch pierwszych etapach wykonano najpilniejsze zadania remontowe związane z dachem i instalacjami oraz termomodernizację budynku. Zmiany, których dokonano pozwalały na funkcjonowanie obiektu, jednakże stale należało zabiegać  o kolejne remonty. W roku 2010 elewacja  otrzymała kolor pistacjowy,  a wyremontowaną całkowicie  w 2012 r. basztę zakończono stożkowym dachem i przemianowano na nietypową galerię służącą najczęściej artystom fotografom.


REWITALIZACJA GMACHU  Bytomskiego Centrum Kultury  III ETAP  2015-2019


W roku 2015 rozpoczęły się działania dotyczące największej w historii Bytomskiego Centrum Kultury inwestycji  pt. „Rewitalizacja gmachu Bytomskiego Centrum Kultury III etap”.  Projekt z roku 2008/2009 ponownie został aktualizowany. Rozpoczęły się starania o pozyskanie funduszy unijnych. 28 grudnia 2017 roku została podpisana umowa z Urzędem Marszałkowskim w Katowicach na  ww. zadanie  w ramach  Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego) Oś priorytetowa: X. Rewitalizacja oraz infrastruktura społeczna i zdrowotna. Działanie 10.3.  Rewitalizacja obszarów zdegradowanych Poddziałanie 10.3.4. Rewitalizacja obszarów zdegradowanych – OSI. Prace budowlane i elektryczne rozpoczęto  z końcem kwietnia 2018 roku i zakończono w lutym roku 2019. Celem bezpośrednim projektu jest zwiększona aktywizacja społeczno-gospodarcza ludności zamieszkującej rewitalizowane tereny poprzez dostosowanie budynku Bytomskiego Centrum Kultury do prowadzenia terapii, aktywizacji zawodowej i usamodzielniania osób wykluczonych lub zagrożonych wykluczeniem społecznym.  Również poprzez uczestnictwo w działaniach kulturalnych. Wartość projektu wynosiła 7 774 223,97 zł, w tym środki z Unii Europejskiej   5 344 230,30 zł.  Pozostały wkład  pochodził z budżetu państwa oraz Gminy Bytom. Inwestycję zakończono w lutym 2019  r. Wykonawcą robót budowlanych była firma Castori Sp. z o.o. w Bytomiu, a wykonawcą robót elektrycznych TBM Software Sp. z o.o. w Warszawie.


Projekt  architektoniczny - wykonawczy zakładał  remont  znacznej części budynku, a zakres zadań był bardzo duży i toczył się niemal w każdym miejscu. Wyremontowano część dachu, wykonano nową instalację p.poż, zamontowano nową mechanikę sceny, zapewniono remont infrastruktury nagłośnienia i oświetlenia sceny, przeprowadzono gruntowny remont zaplecza sceny, oczyszczono i zmieniono kolorystykę elewacji  z oliwkowej na odcienie szarości, zabudowano  podnośnik dla osób niepełnosprawnych wewnątrz budynku, dawną salę baletową przemianowano na  salę kinową dla 95 osób. Wykonano dwie nowe sale wielofunkcyjne z przeznaczeniem na działania społeczne,  wycyklinowano podłogę sceniczną, zamontowano specjalną kurtynę p.poż., zakupiono okotarowanie – nową kurtynę, nowe nagłośnienie, nowe fotele na salach widowiskowej i kinowej. Szatnia, hole, widownia  główna również zostały odświeżone i zmieniły kolorystykę.  Zabezpieczono i dostosowano obiekt  do aktualnych przepisów przeciwpożarowych, co było największym wyzwaniem. Zamontowano nowoczesny system monitoringu, wymieniono instalacje, zamontowano oświetlenie ledowe wewnątrz i na zewnątrz gmachu, wykonano drobną iluminację. Zadbano o polepszenie funkcjonalności  i estetyki. Zakres prac obejmował również termoizolację poniżej poziomu gruntu. Dni otwarte Bytomskiego Centrum Kultury zaplanowano na weekend 5-7 kwietnia 2019 r, a część oficjalna podsumowująca inwestycję to 6 kwietnia. Scena i budynek  zostały  po roku przerwy oddane kulturze.


_____________________________________________________________________________________________________

Przygotowano w oparciu o zdjęcia, Kronikę MDK w Bytomiu,  ilustracje i zbiory prywatne, którymi podzielili się  z nami:  Czesław Czerwiński, Jacek Kośmider,  Maciej Skalski, Izabella Wójcik-Kühnel, a także wybór materiałów udostępnionych przez Archiwum Państwowe w Katowicach,  Miejską Bibliotekę Publiczną im. Władysława Studenckiego  w Bytomiu i Muzeum Górnośląskie. Korzystano także z roczników archiwalnych  Życia Bytomskiego z lat 1957-1980.  Część materiałów ikonograficznych pochodzi z zasobów archiwum Bytomskiego Centrum Kultury i darczyńców.
DZIĘKUJEMY !
___________________________________________________________________________
5 kwietnia 2019 r. powstała i została ulokowana w budynku Beceku – prezentacja/wystawa pt. Niesamowita historia gmachu BCK przygotowana przez Bytomskie Centrum Kultury. Projekt ten, mógł zostać zrealizowany dzięki uprzejmości i wsparciu Grupy „Gwarant”   Jan Wojdyła z Piekar Śląskich.


Partnerzy i Sponsorzy
Centrum Sztuki Współczesnej Kronika
Ta strona używa plików cookies w celu realizacji usług, statystyk i optymalizacji strony. Korzystając z niej wyrażasz zgodę na ich wykorzystywanie, zgodnie z ustawieniami Twojej przeglądarki. Polityka Cookies